Hotspots
01. Start Waalkade – Vincentius en Gerard (nog monteren)
02. Kloosterwiel – Legende (1:54)
03. Steenfabriek Gameren – Verhaal Bas van Pouderoijen
04. Nieuwaal – Jacob Ekelmans
05. Breemwaard Zuilichem – Vliegtuigcrash
06. Molen Zuilichem – Koos Benckhuijsen (1:08)
07. Huis Brakel
08. Marktplein Brakel – Verhaal Dirre van Brakel (1:57)
09. Batterij onder Brakel – Hollandse waterlinie
10. Munnikenland
11. Slot Loevestein – Hugo de groot (0:17)
12. Fort Vuren 1 – NOG OPNEMEN
13. Fort Vuren 2 – Gedicht Klankkleur (1:04)
14. Stolpersteine Herwijnen (0:37)
15. Huize Kerkenstein Herwijnen – NOG OPNEMEN
16. Hellouw ?
17. Haaften ?
18. Tuil – Ontploffing (1:11)
19. Martinus NIjhoffbrug (1:13)
01. Start Waalkade Zaltbommel
Je wordt welkom geheten op deze fietsroute door presentator Vincentius en onze voorzitter Gerard Nieuwenhuis. Op weg!
Bekijk hier het filmpje:
02. Kloosterwiel
Bij het Kloosterwiel is het niet pluis, presentator Vincentius vertelt je waarom!
Bekijk dit filmpje:
03. Steenfabriek Gameren
Op deze plek, waar de natuur nieuwe kansen krijgt, stond de steenfabriek van Gameren.
Steenfabrieken horen bij de Waal. De dikke lagen klei in de uiterwaarden bleken heel geschikt voor de fabricage van bakstenen. In de loop van de 19e eeuw verrezen overal langs de rivieren fabrieken.
De rijkste familie van Gameren was de familie De Jongh. Ze waren grootgrondbezitters, beheersten de politiek en hadden al snel de steenfabriek in hun bezit. Ze hadden zelfs een telefoon, met telefoonnummer 1!
In 2015 spraken we met een oud-werknemer van de steenfabriek, de toen 90-jarige Bas van Pouderoijen (foto). Naast oorlogsherinneringen vertelde hij over zijn werk als opzetter, neerslaander en inschuiver:
“Op het terrein van de steenfabriek ben ik nooit meer geweest. Ik heb alleen nog een keer op de dijk gekeken, toen ze de schoorsteen lieten ontploffen. Het deed nog zeer.”
Het interview is terug te vinden op www.ooggetuigenvanwo2.nl.
04. Nieuwaal
Op de verkeerde tijd op de verkeerde plek, zo kan je het verhaal van Jacob Ekelmans samenvatten. De brave huisvader uit Nieuwaal was – zoals veel anderen – op de vlucht voor de Duitsers, omdat hij niet naar de Arbeitseinsatz in Duitsland wilde. Liever bleef hij bij zijn gezin.
Tijdens een razzia door de SS raakte hij in de val in een fruitschuur en bij een poging rennend te ontsnappen werd hij dodelijk getroffen.
Het maakte zo’n indruk in het dorp dat na de oorlog één van de hoofdstraten naar hem vernoemd werd: De Jacob Ekelmansstraat.
Zijn dochter Aria van Driel-Ekelmans kon zich elk detail van de brute moord nog herinneren en ook haar verhaal is opgetekend op de website www.ooggetuigenvanwo2.nl.
05. Breemwaard Zuilichem
In april 1944 stortte een Halifax neer in de uiterwaarden bij Zuilichem.
Het toestel was al aangeschoten in Duitsland en dwaalde af van de andere bommenwerpers. Laagvliegend boven Nederland was het een makkelijke prooi voor het Duitse afweergeschut.
De bemanning beleefde hachelijke momenten in de lucht en alleen Michael Cassidy en Ray Tanner wisten met hun parachute de grond te bereiken. De rest kwam om bij de crash.
Ray Tanner overleed in 1988 en Mike Cassidy in 2005, waarna hij op zijn verzoek bij zijn makkers in Zuilichem werd begraven.
06. Molen Zuilichem
In de laatste oorlogsweken werden alle hoge gebouwen opgeblazen. Vincentius gaat op zoek naar het verhaal van de molen die gespaard bleef, doordat de molenaar de munitie net op tijd verwijderde.
Het complete interview met Koos Benckhuijsen – de kleinzoon van de molenaar – vind je terug op www.ooggetuigenvanwo2.nl.
+ FILM
07. Huis Brakel
Huis Brakel stamt uit 1768. Het ligt op een mooi landgoed waarin nog de oude ruïne van Kasteel Brakel verborgen ligt. Als je het nog niet kent: ga er zeker eens wandelen.
In het koetsiershuis van Huis Brakel huist de historische vereniging De Vier Heerlijkheden. Elke laatste vrijdagavond van de maand (behalve juli, augustus en december) van 19.00 – 22.00 uur is er open huis. Dan kan je o.a. de enorme collectie historische foto’s inzien.
08. Marktplein Brakel
Dirre van Dalen (geboren 1924, Brakel) begon op 94-jarige leeftijd met schrijven. Haar vroegste herinnering was dat het eerste vliegtuig boven Brakel vloog in 1927!
De oorlog maakte ze heel bewust mee. Op vraag van haar kleinkind besloot ze alles op papier te zetten, wat resulteerde in een eigen boek dat op 5 mei 2020 verscheen.
Vincentius leest een fragment voor uit Dirre’s boek.
+ FILM
09. Batterij onder Brakel
Fransen dwepen met de Eiffeltoren, Chinezen met hun Muur, maar ook de Nederlanders hebben een cultuurhistorisch monument om ‘U’ tegen te zeggen: De Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Zeg nu zelf: welk volk is zo vernuftig om zijn eigen land onder water te zetten om een vijand tegen te houden?
Toegegeven, het stelsel is slechts een aantal keren gebruikt en toen keerde het zich ook nog tegen ons. Door invallende vorst kon de vijand juist ongestoord opmarcheren over een prachtige ijsvlakte…
En de laatste keer – tijdens de mobilisatie in 1939 – was het alweer achterhaald omdat de Duitsers al de beschikking hadden over vliegtuigen. Desalniettemin blijft het een knap staaltje van verdedigingstactiek.
Op de kruising van de Waaldijk en de Nieuwendijk ligt zo’n verdedigingswerk uit de Waterlinie: de ‘Batterij onder Brakel’ (1884). Twee kilometer naar het zuiden ligt z’n tweelingbroertje: de ‘Batterij onder Poederoijen’. Het zijn ovaalvormige, bomvrije vestingwerken
10. Munnikenland
Waar Maas en Waal samenvloeien, lag in de vroege Middeleeuwen een aantal door kreken gescheiden eilanden. De rivieren waren hier de baas, zij overspoelden het land, braken oevers af of voegden verse slib toe. Het was er stil en verlaten, maar tegelijk strategisch erg interessant.
Heer Willem van Horne gaf het gebied in 1264 in bruikleen aan een groep Waalse monniken. Die gingen ijverig aan de slag. Ze dempten de kreken, legden dijkjes aan, groeven sloten en verbouwden het ingepolderde land. Ook bouwden zij hier hun klooster.
Het was een harde strijd. In 1333 gaven ze het, door schulden gedwongen, op en gaven hun bezittingen weer aan de heer van Horne terug. Wat ze ons nalieten was een nieuwe naam van het gebied: ‘Munnikenland’.
De laatste 20 jaar speelt er in Munnikenland iets heel anders. De patronen in het eeuwenoude landschap werden in rap tempo door graafmachines veranderd. Met twee redenen: waterveiligheid en natuurbeheer.
Het Munnikenland heeft nu een grote natuurwaarde, hier leven bijvoorbeeld een koniks (wilde paarden), ijsvogels, purperreigers en verschillende vleermuissoorten.
11. Slot Loevestein
Wie kan er beter een vraag stellen op Slot Loevestein dan Hugo de Groot zelf? De rechtsgeleerde ontsnapte spectaculair in een boekenkist. Dat verhaal is meer dan bekend, maar… wat gebeurde er met de boeken in de kist?
Inderdaad, je raadt het goed: die werden in bed gelegd zodat het net leek of onze zeergeleerde held nog lag te slapen.
+ FILM
12. Fort Vuren 1 – NOG OPNEMEN
Tekst volgt.
13. Fort Vuren 2 – Gedicht Klankkleur
Tekst volgt.
14. Stolpersteine Herwijnen
Tekst volgt.
15. Kerkenstein, Herwijnen
Tekst volgt.
16. Hellouw
Tekst volgt.
17. Haaften
Tekst volgt.
18. Tuil
Tekst volgt.
17. Martinus Nijhoffbrug
Op de Martinus Nijhofbrug zijn we bijna op het eind van deze Tour de Waal route. We hopen dat je genoten hebt en ook de andere routes gaat rijden!